Η Γερμανική Γλώσσα
Η γερμανική γλώσσα έχει μια μακρά ιστορική εξέλιξη και παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία διαλέκτων. Οι διαφορετικές μορφές της διαμορφώθηκαν μέσα στους αιώνες από τις μετακινήσεις γερμανικών πληθυσμών, τις τοπικές γλωσσικές εξελίξεις και τις ιστορικές αλλαγές στον γερμανόφωνο χώρο.
Στη γλωσσολογική ιστορία της γερμανικής ιδιαίτερη σημασία έχει η λεγόμενη Άνω Γερμανική φωνητική μετατόπιση, η οποία διαφοροποίησε σημαντικά τις νοτιότερες γερμανικές διαλέκτους από τις βορειότερες. Από αυτή τη διάκριση προέκυψε η γνωστή διάκριση ανάμεσα στην Άνω Γερμανική (Hochdeutsch) και την Κάτω Γερμανική (Niederdeutsch).
Για την περιγραφή της ιστορικής εξέλιξης της Άνω Γερμανικής χρησιμοποιείται συνήθως μια περιοδολόγηση σε διαδοχικές γλωσσικές φάσεις. Τα χρονικά όρια είναι κατά προσέγγιση και μπορεί να διαφέρουν ελαφρά ανάλογα με τη γλωσσολογική προσέγγιση.
Οι βασικές περίοδοι της Άνω Γερμανικής
Παλαιά Άνω Γερμανική γλώσσα
Η Παλαιά Άνω Γερμανική (Althochdeutsch, περ. 750–1050) αποτελεί την παλαιότερη ιστορική φάση της Άνω Γερμανικής για την οποία διαθέτουμε γραπτές μαρτυρίες. Δεν επρόκειτο για μία ενιαία γερμανική γλώσσα, αλλά για ένα σύνολο συγγενικών τοπικών διαλέκτων που χρησιμοποιούνταν σε διαφορετικές περιοχές του κεντρικού και νότιου γερμανόφωνου χώρου.
Η φωνητική εξέλιξη δεν ήταν ίδια σε όλο τον γερμανόφωνο χώρο. Έτσι διαμορφώθηκαν δύο βασικές γλωσσικές ζώνες: η Άνω Γερμανική (Hochdeutsch) στα κεντρικά και νότια και η Κάτω Γερμανική (Niederdeutsch) στα βόρεια.
Η διάκριση αυτή αποτελεί βασικό σημείο αναφοράς για την ιστορία της γερμανικής γλώσσας, καθώς από τις Άνω Γερμανικές ποικιλίες διαμορφώθηκε σταδιακά η βάση της σημερινής πρότυπης γερμανικής.
Μέση Άνω Γερμανική γλώσσα
Η Μέση Άνω Γερμανική (Mittelhochdeutsch, περ. 1050–1350) χαρακτηρίζεται από σημαντικές φωνητικές και μορφολογικές αλλαγές. Παράλληλα, οι γλωσσικές μορφές της περιόδου αποκτούν ιδιαίτερη σημασία μέσα από την άνθηση της μεσαιωνικής γερμανόφωνης λογοτεχνίας και τη διάδοση κειμένων σε ευρύτερο κοινό.
Η αυξημένη επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών περιοχών, οι πολιτικές μετακινήσεις και οι επαφές ανάμεσα στα γερμανικά φύλα συνέβαλαν στη σταδιακή σύγκλιση επιμέρους γλωσσικών μορφών, χωρίς όμως να δημιουργείται ακόμη μία πραγματικά ενιαία κοινή γλώσσα.
Πρώιμη Νέα Άνω Γερμανική γλώσσα
Η Πρώιμη Νέα Άνω Γερμανική (Frühneuhochdeutsch, περ. 1350–1650) αποτελεί τη μεταβατική περίοδο ανάμεσα στη μεσαιωνική γερμανική και τη νεότερη πρότυπη γλώσσα. Η περίοδος αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή τότε επιταχύνονται διαδικασίες που οδηγούν σταδιακά σε μεγαλύτερη ομοιομορφία της γραπτής γερμανικής.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξαν οι υπερτοπικές γραπτές μορφές που χρησιμοποιούσαν οι διοικητικές καγκελαρίες, ιδιαίτερα στον χώρο της Σαξονίας και της κεντρικής Γερμανίας. Παράλληλα, η ανάπτυξη της τυπογραφίας από τον 15ο αιώνα επέτρεψε σε κείμενα να κυκλοφορούν σε πολύ μεγαλύτερες γεωγραφικές περιοχές και ενίσχυσε την ανάγκη για γραπτές μορφές κατανοητές πέρα από τα όρια μιας τοπικής διαλέκτου.
Η ενοποίηση δεν πραγματοποιήθηκε απότομα ούτε οφείλεται σε ένα μόνο πρόσωπο. Ήταν μια μακρά διαδικασία στην οποία συνέβαλαν η διοίκηση, η τυπογραφία, η θρησκευτική γραμματεία, η λογοτεχνία και η αυξανόμενη επικοινωνία ανάμεσα στις διαφορετικές περιοχές του γερμανόφωνου χώρου.
Ο ρόλος του Μαρτίνου Λούθηρου
Ιδιαίτερη σημασία για τη διαμόρφωση της κοινής γερμανικής γλώσσας είχε το έργο του Μαρτίνου Λούθηρου. Ο Λούθηρος χρησιμοποίησε μια γλωσσική μορφή που στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στη γλώσσα της σαξονικής καγκελαρίας, αλλά την έκανε περισσότερο άμεση και κατανοητή για ένα ευρύτερο κοινό.
Η μετάφραση της Αγίας Γραφής στα γερμανικά απέκτησε εξαιρετικά μεγάλη διάδοση και συνέβαλε σημαντικά στην εξάπλωση υπερτοπικών γραπτών μορφών. Χάρη και στην τυπογραφία, τα κείμενα του Λούθηρου κυκλοφόρησαν ευρύτατα. Ο ρόλος του ήταν σημαντικός, χωρίς όμως να σημαίνει ότι ο ίδιος «δημιούργησε» μόνος του τη σύγχρονη γερμανική· η διαμόρφωση της κοινής γλώσσας ήταν αποτέλεσμα μιας πολύ ευρύτερης και μακρόχρονης ιστορικής διαδικασίας.
Τους επόμενους αιώνες η λογοτεχνία, η εκπαίδευση, η διοίκηση και ο Τύπος συνέχισαν να συμβάλλουν στη σταθεροποίηση και την εξάπλωση της πρότυπης γερμανικής γλώσσας.
Νέα Άνω Γερμανική γλώσσα
Από περίπου το 1650 μιλάμε για τη Νέα Άνω Γερμανική (Neuhochdeutsch). Στους επόμενους αιώνες η γραπτή γλώσσα σταθεροποιείται όλο και περισσότερο, ενώ η λογοτεχνία, η εκπαίδευση, η διοίκηση, οι γραμματικές και τα λεξικά συμβάλλουν στη διαμόρφωση και στην ευρύτερη αποδοχή μιας πρότυπης γερμανικής.
Η διαδικασία αυτή δεν εξαφάνισε τις διαλέκτους. Αντίθετα, η πρότυπη γλώσσα αναπτύχθηκε παράλληλα με ένα πλούσιο σύνολο περιφερειακών ποικιλιών. Με την επέκταση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης και αργότερα με την ανάπτυξη του Τύπου, του ραδιοφώνου και των άλλων μέσων επικοινωνίας, η κοινή γερμανική απέκτησε ολοένα μεγαλύτερη παρουσία στην καθημερινή δημόσια ζωή.
Η προφορά της κοινής γερμανικής
Για μεγάλο χρονικό διάστημα η κοινή γραπτή γλώσσα προφερόταν με έντονες τοπικές διαφοροποιήσεις. Προς το τέλος του 19ου αιώνα διαμορφώθηκαν πιο συγκεκριμένες προτάσεις για μια πρότυπη προφορά, αρχικά κυρίως για το θέατρο και αργότερα για την εκπαίδευση, το ραδιόφωνο και τα μέσα ενημέρωσης.
Η σημερινή πρότυπη γερμανική γλώσσα χρησιμοποιείται στη δημόσια διοίκηση, στην εκπαίδευση, στα μέσα ενημέρωσης και στη γραπτή επικοινωνία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι τοπικές διάλεκτοι έχουν εξαφανιστεί.
Η γερμανική γλώσσα και οι διάλεκτοι σήμερα
Στον σημερινό γερμανόφωνο χώρο εξακολουθούν να υπάρχουν πολλές τοπικές διάλεκτοι και περιφερειακές ποικιλίες. Ο όρος Plattdeutsch χρησιμοποιείται ειδικότερα για μορφές της Κάτω Γερμανικής και δεν αποτελεί γενική ονομασία για όλες τις γερμανικές διαλέκτους.
Παρά τη μεγάλη διαλεκτική ποικιλία, η πρότυπη γερμανική (Standarddeutsch ή Hochdeutsch με τη σύγχρονη καθημερινή έννοια) αποτελεί την κοινή γλώσσα της εκπαίδευσης, της διοίκησης και της επίσημης επικοινωνίας στη Γερμανία, την Αυστρία και τη γερμανόφωνη Ελβετία, με επιμέρους εθνικές και περιφερειακές διαφοροποιήσεις.
Μαθαίνοντας τη γερμανική γλώσσα
Η κατανόηση της ιστορίας και της δομής της γερμανικής γλώσσας βοηθά τον μαθητή να αντιληφθεί ότι τα Γερμανικά δεν αποτελούν ένα σύνολο τυχαίων κανόνων, αλλά ένα γλωσσικό σύστημα που έχει εξελιχθεί ιστορικά και παρουσιάζει σαφή δομή.
Αν θέλετε να δείτε πώς οργανώνεται η εκμάθηση της γλώσσας από το A1 έως το C2, επισκεφθείτε τη σελίδα Επίπεδα Γλωσσομάθειας. Για πληροφορίες σχετικά με τα τμήματα, τα ιδιαίτερα και τα online μαθήματα, δείτε τη σελίδα Μαθήματα Γερμανικών.
Για περισσότερα σχετικά με τη χώρα, την ιστορία και τα ομόσπονδα κρατίδιά της, δείτε επίσης τη σελίδα Η Γερμανία.